مهم‌ترين عوامل موثر بر بروز شرايط كنوني درياچه اروميه، چه بوده است؟
0
 

بدون ترديد با توجه به قرارگيري اين درياچه در يك حوضه بسته، عامل اصلي خشكي اين درياچه عدم ورود آب كافي به درياچه يا به عبارت بهتر عدم رعايت حد برداشت مجاز از منابع آب حوضه و عدم تامين حقابه زيست‌محيطي آن بوده است. به‌طوري كه در ۱۸ سال اخير ميزان رواناب‌هاي ورودي به درياچه نسبت به دوره زماني بلندمدت آن بيش از ۵۰ درصد كاهش داشته است و اين خود عاملي بر كاهش بيش از ۳۰ ميليارد مترمكعبي حجم آب درياچه بوده است.

اهم عوامل موثر بر افت تراز درياچه و كاهش سطح و حجم آن را مي‌توان در دو دسته كلي عوامل طبيعي و انساني دسته‌بندي نمود.

الف: عوامل طبيعي

بروز خشكسالي‌ و تداوم آن در دو دهه اخير، كاهش ۱۸ درصدي بارش در سطح حوضه آبريز درياچه اروميه را نسبت به دوره بلندمدت در پي داشته است. اين امر منجر به كاهش ميزان آب ورودي مستقيم به درياچه و آب انتقال از طريق آبراهه‌هاي منتهي به درياچه گرديده است. از طرف ديگر افزايش ميزان درجه حرارت در سطح حوضه،منجر به افزايش ميزان تبخير از سطح درياچه گرديده و همچنين ميزان تقاضاي آب در بخش‌هاي مختلف به‌ويژه بخش كشاورزي را به دنبال داشته است.

ب. عوامل انساني

نتايج بررسي‌هاي صورت گرفته به‌خوبي نشان‌دهنده نقش عوامل انساني بر تشديد شرايط خشكي درياچه اروميه و عدم پايداري وضعيت آن مي‌باشد. بررسي‌هاي علمي در خصوص روند تاريخي تغييرات وضعيت درياچه اروميه در بيش از ۲۰۰ هزار سال گذشته نشان‌دهنده اين است كه در هيچ دوره تاريخي درياچه با خشكي كامل رو به‌رو نبوده است و آنچه كه شرايط كنوني درياچه را تشديد نموده است عدم مديريت پايدار منابع آبي در سطح حوضه بوده است.

نتايج بررسي‌هاي كارشناسي صورت گرفته نشانگر كاهش قابل ملاحظه منابع آب تجديدپذير حوضه (حدود ۲۰ درصد) و برداشت ۷۰ درصدي از اين منابع توسط بخش‌هاي مختلف در سطح حوضه مي‌باشد. بر اساس جديدترين تحليل‌هاي به‌عمل آمده از وضعيت منابع و مصارف آب در سطح حوضه، در حال حاضر كل حجم منابع آب تجديدپذير حوضه بالغ بر ۷ ميليارد مترمكعب و مجموع مصارف در حدود ۸/۴ ميليارد مترمكعب مي‌باشد، كه ۳/۴ ميليارد مترمكعب از آن در بخش كشاورزي مصرف مي‌گردد. به‌عبارت بهتر، بخش كشاورزي حوضه بيش از ۶۰ درصد از كل منابع آب تجديدپذير حوضه و حدود ۹۰ درصد از مصارف حوضه را به خود تخصيص داده است. اين ميزان برداشت از منابع آب حوضه در حالي صورت مي‌گيرد كه بر طبق شاخص‌ كميسيون توسعه پايدار سازمان ملل، ميزان برداشت ايمن و قابل قبول از منابع تجديدپذير مي‌بايست بين ۲۰ تا ۴۰ درصد باشد و برداشت بيش از ۴۰ درصدي از اين منابع ريسك بسياري را براي مديريت بخش آب به‌همراه خواهد داشت.

اهم عوامل انساني موثر را مي‌توان در قالب موارد زير بيان نمود؛

-افزايش قابل ملاحظه سطح زير كشت آبي در سطح حوضه؛ در طي ۳۵ سال گذشته،مجموع اراضي آبي حوضه بيش از ۲۰۰ هزار هكتار افزايش يافته است.

 -توسعه نامتوازن بخش كشاورزي؛ تغيير الگوي كشت از زراعي به باغي و از محصولات كم‌مصرف به پرمصرف

-مطالعه و اجراي سدهاي متعدد در سطح حوضه؛ اين امر منجر به توسعه كشاورزي و افزايش برداشت از منابع آب سطحي در حوضه گرديده و در نهايت حجم آب ورودي به درياچه را با كاهش مواجه نموده است.

-اجراي ميانگذر؛ اجراي ميانگذر به صورت فعلي چرخش كامل آب بين بخش‌هاي شمالي و جنوبي درياچه را دچار مشكل نموده است و اين امر فرآيند ترسيب رسوبات در بستر درياچه را تشديد نموده است.

منبع: ulrp.sharif.ir

Leave a reply

Your email addres will not be published.
Required fields are marked with

معادله امنیتی